2016-11-21

Die Handwoordeboek van die Afrikaans se Taal se woorde van 2016

Aan die einde van elke jaar maak woordeboeke hulle lysies bekend van woorde wat die gees van die vorige twaalf maande weerspieël. Hier is die HAT se lys vir hierdie jaar:


In 2016 bestaan daar by wetenskaplikes geen twyfel meer nie dat die aarde ’n nuwe geologiese tydvak binnegaan: die Antroposeen – ’n epog deur die mens gemaak.

Millenniërs leef en gaan kinders kry in ’n tyd gekenmerk deur die gevolge van die eeue lange Nywerheidsomwenteling: die ontploffing van die wêreld se bevolking; industrialisering; mynbouaktiwiteite wat die aarde verrinneweer; radioaktiewe afval; die vorming van tegnofossiele van beton, aluminium en plastiek, en nogmaals plastiek; koolstofafsettings van fossielbrandstowwe; neerslae van pesbestrydingsmiddels; die uitwissing van spesies; klimaatsverandering, aardverhitting en uiterste weerpatrone. In 2016 gaan Suid-Afrika gebuk onder die ergste droogte in drie dekades. Groot dele van Afrika smag na water.

Ook Gesondheidskwessies was vanjaar, oudergewoonte, in die kollig: die vrees vir nuwe epidemies en antibiotikaweerstandige infeksies, nuwe navorsing en die ontwikkeling van middels om nuwe siektes te bekamp. In Augustus het die VN se Algemene Vergadering in ’n buitengewone verklaring superbakterieë, waarteen gewone antibiotika nie meer effektief is nie, die stryd aangesê.

In die mediese joernaal Science Translational Medicine is pas ’n nuwe middel teen malaria bekend gestel: medikasie verpak in ’n stervormige omhulsel van polimeer, waarvan die ses punte soos die lemme van ’n knipmes opvou sodat dit in ’n gewone kapsule pas. Wanneer die kapsule in ’n mens se spysverteringskanaal oplos, ontvou die “ster” en stel tot twee weke lank medisyne in die liggaam vry – totdat die spysverteringsproses die polimeer afbreek. In die toekoms sal pasiënte ook ander langwerkende middels in sulke sterkapsules inneem.

Maar vir ander probleme in 2016 is daar ongelukkig geen superpil nie.

In talle lande misluk regerende partye en hulle beleide skouspelagtig. Die onvermoë van ekonomieë om werk te skep, ongelykhede en durende armoede laat op voetsoolvlak nuwe kragte woel van populisme teen elitisme. Ook in Suid-Afrika (ten spyte van wat sommige as die transformasiemanie bestempel) is ontnugtering aan die orde van die dag.

Individue en gemeenskappe, werkers, werkloses en studente, kap in 2016 hard na partypolitieke establishments en globale liberalisme (prof. Koos Malan van die UP se departement Publiekreg munt vir laasgenoemde die nuutskepping indiversalisme).

Aan globalisering, ekonomiese integrasie en die ideaal van ’n universele mensdom het nuwe gemeenskapsbewegings geen erg nie. Uitdaging en verset van onder na bo loop uit op die Britse breekspul Brexit, en die verkiesing van Donald Trump as 45ste Amerikaanse president.

In Suid-Afrika is die #mustfall-bewegings nog lank nie verby nie; baie kan en moet nog val. Inploffing duur voort op vele terreine, van die parlement, die onderwys en kerke tot in SA rugby.

Nes verlede jaar het die een ná die ander mediasirkus ons vermaak en ontstel. In die sosiale media wemel dit van klikaas. Op valsnuuswebwerwe word wolhaarstories as waarhede verkondig. Terwyl terreur die wêreld ruk en miljoene ontheemdes oor die aarde swerf; miljoene kinders geen geborgenheid ken nie.

Ons woord van die jaar 2016 is epogwisseling: die oorgang van een tydvak in die volgende; tydvakwisseling.

Wat is jou woord van 2016?


2016-03-07

Oudiovisualisering van betekenis in HAT Aanlyn

’n Opwindende ontwikkeling in HAT Aanlyn en Longman Online, Pearson SA se digitale woordeboekversamelings, is die verskillende nuwe oudio- en visuele maniere wat ingespan word om woordbetekenisse te verklaar.

As jy ʼn gereelde gebruiker van HAT Aanlyn is, het jy moontlik reeds die groeiende Beeldbiblioteek opgemerk (gaan loer gerus by U tot Z).

Wat is dit?

In papierwoordeboeke word die betekenisse van woorde gewoonlik slegs met woorde verduidelik – met behulp van ’n definisie en/of 'n vertaalekwivalent, met net hier en daar ’n eenvoudige illustrasie. Definisies word dikwels geskryf deur gebruik te maak van ’n beperkte definisiewoordeskat. Net sowat 2 500 woorde. Die veronderstelling is dat ’n beperkte woordeskat dit vir woordeboekgebruikers makliker maak om definisies te verstaan. Maar aan hierdie werkswyse is daar ook nadele verbonde: ’n Beperkte woordkeuse maak dit vir woordeboekmakers erg moeilik om fyner betekenisskakerings te definieer.

’n Belangrike kenmerk van die nuwe, elektroniese medium waardeur HAT- en Longman-woordeboeke sedert einde verlede jaar geraadpleeg kan word, is die multimodaliteit daarvan.

Vir die beskrywing van betekenis hou die nuwe Longman-HAT-portaal groot potensiaal in.

Hoe lyk dit?

In die lewende aanlyn woordeboek, bevry van die ruimte- en kostebeperkings van papier, kan HAT se redakteurs by omtrent elke trefwoord en betekenis wat hom daartoe leen, nou, intyds, as bykomende betekenisaanwyser, ’n foto of illustrasie voeg. Dikwels sommer ’n hele paar. Die proses is reeds goed op dreef, en verskeie studies wys op die voordele daarvan.

In 1998 reeds het Hilary Nesie die doeltreffend van illustrasies ondersoek om die betekenisse van alledaagse huishoudelike voorwerpe oor te dra. Haar bevinding, toe reeds, was dat niemoedertaalsprekers wat op definisies en voorbeelde alleen moet staatmaak, dikwels selfs alledaagse voorwerpe nie korrek kan identifiseer nie. By die toevoeging van illustrasies tot die verbale verduideliking van betekenis vind hierdie woordeboekgebruikers groot baat.

A. Gumkowska (2008) toon aan dat leerders woordeskat wat deur illustrasies toegelig en ondersteun word, ook baie beter onthou.

Beide Nesie en Gumkowska wys op die bydrae van die aanwesigheid van foto's en ander illustrasiemateriaal tot die verwerwing van ’n ruimer woordeskat.

Deur die nuwe, stelselmatig groeiende foto- en illustrasieversameling, interessante videogrepe, klank- en animasiehulpmiddels bied HAT Aanlyn aan gebruikers ’n nuwe ervaring: Woordeboekgebruikers, met inbegrip van onderwysers en leerders, word beter betrek, gehelp om woorde beter te verstaan, hul woordeskat uit te brei en addisionele kennis te verwerf.

Hoe klink dit?

Benewens die korrekte uitspraak van Engelse woorde en sinne (Afrikaanse uitspraakleiding kom mettertyd by), is daar (aan die Longman-kant) ook reeds ’n verskeidenheid nietaalkundige klanke bygevoeg. Werklike opnames van ʼn klok wat lui, ’n ghong wat slaan, ’n viool wat speel, ’n leeu wat brul, ’n uil wat roep ...

Saam met die groeiende versameling foto’s, video’s en animasies dra ’n verskeidenheid oudiogrepe by www.hataanlyn.co.za verder tot verheldering van betekenis by.



Gumkowska, A. 2008. The Role of Dictionary Illustrations in the Acquisition of Concrete Nouns by Primary School Learners and College Students of English. Ongepubliseerde BA-tesis. Stettin: Collegium Baliticum

Nesie, Hilary. 1998. “Defining a Shoehorn: The Success of Learners’ Dictionary Entries for Concrete Nouns” In: Atkins, B.T.S. (red.). Using Dictionaries. Studies of Dictionary Use by Language Learners and Translators: 159-178. Lexicographica 88. Tübingen: Niemeyer