2016-11-21

Die Handwoordeboek van die Afrikaans se Taal se woorde van 2016

Aan die einde van elke jaar maak woordeboeke hulle lysies bekend van woorde wat die gees van die vorige twaalf maande weerspieël. Hier is die HAT se lys vir hierdie jaar:


In 2016 bestaan daar by wetenskaplikes geen twyfel meer nie dat die aarde ’n nuwe geologiese tydvak binnegaan: die Antroposeen – ’n epog deur die mens gemaak.

Millenniërs leef en gaan kinders kry in ’n tyd gekenmerk deur die gevolge van die eeue lange Nywerheidsomwenteling: die ontploffing van die wêreld se bevolking; industrialisering; mynbouaktiwiteite wat die aarde verrinneweer; radioaktiewe afval; die vorming van tegnofossiele van beton, aluminium en plastiek, en nogmaals plastiek; koolstofafsettings van fossielbrandstowwe; neerslae van pesbestrydingsmiddels; die uitwissing van spesies; klimaatsverandering, aardverhitting en uiterste weerpatrone. In 2016 gaan Suid-Afrika gebuk onder die ergste droogte in drie dekades. Groot dele van Afrika smag na water.

Ook Gesondheidskwessies was vanjaar, oudergewoonte, in die kollig: die vrees vir nuwe epidemies en antibiotikaweerstandige infeksies, nuwe navorsing en die ontwikkeling van middels om nuwe siektes te bekamp. In Augustus het die VN se Algemene Vergadering in ’n buitengewone verklaring superbakterieë, waarteen gewone antibiotika nie meer effektief is nie, die stryd aangesê.

In die mediese joernaal Science Translational Medicine is pas ’n nuwe middel teen malaria bekend gestel: medikasie verpak in ’n stervormige omhulsel van polimeer, waarvan die ses punte soos die lemme van ’n knipmes opvou sodat dit in ’n gewone kapsule pas. Wanneer die kapsule in ’n mens se spysverteringskanaal oplos, ontvou die “ster” en stel tot twee weke lank medisyne in die liggaam vry – totdat die spysverteringsproses die polimeer afbreek. In die toekoms sal pasiënte ook ander langwerkende middels in sulke sterkapsules inneem.

Maar vir ander probleme in 2016 is daar ongelukkig geen superpil nie.

In talle lande misluk regerende partye en hulle beleide skouspelagtig. Die onvermoë van ekonomieë om werk te skep, ongelykhede en durende armoede laat op voetsoolvlak nuwe kragte woel van populisme teen elitisme. Ook in Suid-Afrika (ten spyte van wat sommige as die transformasiemanie bestempel) is ontnugtering aan die orde van die dag.

Individue en gemeenskappe, werkers, werkloses en studente, kap in 2016 hard na partypolitieke establishments en globale liberalisme (prof. Koos Malan van die UP se departement Publiekreg munt vir laasgenoemde die nuutskepping indiversalisme).

Aan globalisering, ekonomiese integrasie en die ideaal van ’n universele mensdom het nuwe gemeenskapsbewegings geen erg nie. Uitdaging en verset van onder na bo loop uit op die Britse breekspul Brexit, en die verkiesing van Donald Trump as 45ste Amerikaanse president.

In Suid-Afrika is die #mustfall-bewegings nog lank nie verby nie; baie kan en moet nog val. Inploffing duur voort op vele terreine, van die parlement, die onderwys en kerke tot in SA rugby.

Nes verlede jaar het die een ná die ander mediasirkus ons vermaak en ontstel. In die sosiale media wemel dit van klikaas. Op valsnuuswebwerwe word wolhaarstories as waarhede verkondig. Terwyl terreur die wêreld ruk en miljoene ontheemdes oor die aarde swerf; miljoene kinders geen geborgenheid ken nie.

Ons woord van die jaar 2016 is epogwisseling: die oorgang van een tydvak in die volgende; tydvakwisseling.

Wat is jou woord van 2016?


No comments:

Post a Comment